Araştırma
Ekonomiye Devlet Müdahalelerinin ve Teşviklerin Teorik Temelleri
Devlet kavramının ne zaman ve nasıl ortaya çıktığı kesin olarak
bilinmemekle birlikte, ilk çağlardan günümüze kadar bütün toplumlarda insanların
gerek zorunlu gerekse toplu halde yasama eğilimlerinin beraberinde getirdiği
toplumsal nitelikteki bir takım ihtiyaçları karşılamak amacıyla, bir örgütün veya
otoritenin var olduğu bilinmektedir.2 İktisadi düşüncenin uzun gelişimi sürecinde,
devlet anlayışı ile devlet faaliyetleri konusunda çok farklı düşünceler ortaya
çıkmıştır.
Devlet müdahaleleri ile ilgili geliştirilen ilk düşünceler, feodal yapının
çözülmesi sonucu piyasa ekonomisine geçişin, paranın dolaşıma girmesinin ve
kapitalist birikimin başladığı 1500’lerden 1800’lere kadar olan “Merkantilizm”
döneminde olmuştur.3 Merkantilist düşünceye göre başta ihracatı artırmak ve ithalatı
azalmak olmak üzere sanayinin geliştirilmesi, asgari ücret düzeyinin belirlenmesi
gibi pek çok iktisadi konuda devletin yoğun bir şekilde müdahale etmesi
gerekmektedir.
XVII. yüzyılın ikinci yarısında Merkantilizme tepki olarak Fransa’da ortaya
çıkan ve “fizyokratlar” olarak anılan yeni düşünce akımı, Merkantilist düşüncenin
tersine ekonomide devlet müdahalesine tamamen karşı çıkmıştır.4
Fizyokratik
düşünceye göre toplumda bir “doğal düzen” bulunmakta olup bu düzen işlerin en iyi
biçimde yapılmasını sağlarken devletin müdahale etmesine gerek görülmemiştir.
Ayrıca bu düşünce, “laissez passer, laissez faire” (bırakınız yapsınlar, bırakınız
geçsinler) ile Avrupa’yı sarsacak olan liberal düşünce akımına ilham kaynağı
olmuştur.5
